كاهش سرعت يكي از آزار دهنده‌ترين مشكلاتي است كه اغلب كاربران دچار آن مي‌شوند . البته نوع و شكل آن‌ها مي‌تواند متفاوت باشد ، بطور مثال كاهش سرعت هنگام بالا آمدن (و يا همان بارگذاري سيستم عامل) ، وجود تأخير مكرر هنگام كار كردن در ويندوز ، افت سرعت ارتباط اينترنتي ، تأخير در خاموش شدن سيستم و ... از جمله اين مشكلات هستند . از اين رو به بررسي علل بوجود آمدن و راه حل‌هاي برطرف سازي آن‌ها مي‌پردازيم . كار را با عواملي كه باعث كاهش سرعت سيستم هنگام شروع مي‌شوند آغاز مي‌كنيم .

شايد بتوان كاهش سرعت هنگام آغاز كار را يكي از متداول‌ترين مشكلات كاربران دانست . جالب اينجاست كه در اغلب موارد اين مسأله به مرور زمان بجاي بهتر شدن وضعيت بدتري پيدا خواهد كرد . بطور ميانگين رايانه‌هاي امروزي از زمان فشردن كليد Power تا بالا آمدن كامل ويندوز ، زماني حدود يك دقيقه نياز دارند . اگر اين زمان فقط كمي طولاني‌تر شود احتمالاٌ سيستم مشكل خاص و جدي ندارد ، شايد تنها عامل ، قديمي بودن قطعات سخت افزاري آن باشد . ولي اگر اين زمان تا چهار و يا پنج دقيقه (و حتي بيشتر !) به طول انجامد ، مطمئناٌ عواملي جدي باعث اين افت سرعت شده‌اند . در چنين مواردي بايد هرچه سريع‌تر اقدام به شناسايي علل و برطرف كردن آن‌ها نمود .

با اينكه ريشه‌ي اغلب اين مشكلات ، نرم‌افزاري بوده و شايع‌ترين آنها هم وجود تعداد زياد نرم‌افزار در فهرست Startup است ، بهتر است قبل از بررسي اين موضوع به عوامل مهمتري بپردازيم ، عواملي كه مطمئناٌ از حساسيت بالاتري برخوردارند و شايد در صورت عدم توجه به آنها ، خسارت‌هاي فراواني را بوجود آورند . براي شروع ابتدا وضعيت سخت افزاري سيستم ارزيابي خواهد شد ، سپس نوبت به بررسي سيستم از نظر ويروسي شدن مي‌رسد .

البته توجه داشته باشيد زمان بوجود آمدن اين مشكل نيز اهميت زيادي دارد . بطور مثال اگر دقيقاٌ پس از نصب قطعه‌ي سخت افزاري و يا برنامه‌ي خاصي بالا آمدن سيستم كند شود ، مطمئناٌ ريشه‌يابي آن كار سختي نخواهد بود و فقط كافي است قطعه و يا برنامه‌ي مورد نظر را حذف كرده و در صورت حل مشكل ، براي نصب مجدد به دفترچه راهنما مراجعه كنيد (در آنجا مطالب سودمندي خواهيد يافت) .

بررسي‌هاي سخت‌افزاري پايه‌اي

بهتر است كه براي انجام اين مراحل شناخت پايه‌اي از سخت‌افزارها داشته باشيد . اگر فكر مي‌كنيد تسلط و تجربه‌ي كافي نداريد مي‌توانيد در كنار يكي از دوستان (كه شناخت بيشتري از اين مسائل دارد) اين مراحل را دنبال كنيد . مطمئناٌ به دليل حساسيت بالا ، هرگونه اشتباهي ممكن است دردسرهاي زيادي را براي سيستم شما ايجاد كند ، از اين رو توصيه مي‌كنيم با دقت بيشتري عمل كنيد . براي شروع در كيس را باز كرده و كامپيوتر را روشن كنيد . عملكرد فن‌هاي موجود در سيستم را به دقت مورد بررسي قرار دهيد . آيا تمامي آنها به درستي و روان كار مي‌كنند ؟ دقت داشته باشيد كه بعضي از فن‌ها بطور هوشمندانه و بر اساس دماي قطعه‌اي كه بر روي آن نصب مي‌باشند عمل مي‌كنند . از اين رو ممكن است كه در ابتدا خيلي كند بوده و يا اصلاٌ حركتي نداشته باشند . پس بهتر است كمي منتظر بمانيد و اگر با گذشت زمان باز هم ثابت و يا سرعتشان پايين بود ، اقدام به تعويض آنها كنيد .

در گام بعدي به سراغ هيت‌سينك (Heatsink) سي‌پي‌يو برويد ، ابتدا محافظ پلاستيكي آن را به دقت باز كنيد ، اكنون در صورت وجود هر گونه گرد و غبار و كثيفي ، با وسايل مختلفي مانند فرچه و يا حتي جاروبرقي‌هاي كوچك ، اقدام به پاك‌سازي آنها كنيد . جالب است كه بدانيد همين گرد و غبارهاي ساده مي‌توانند جلوي خنك شدن سي‌پي‌يو را بگيرند . اين مسأله باعث مي‌شود كه سي‌پي‌يو براي حفظ سلامت خود سرعت كلاك را كاهش داده و در نتيجه سرعت سيستم نيز افت خواهد كرد .

يك ديگر از مواردي كه مي‌تواند موجب كاهش سرعت سيستم شود ، آسيب ديدگي قطعات اصلي سيستم است . اين آسيب ديدگي‌ها مي‌توانند خيلي كم و ناچيز باشند ولي شايد همين مشكلات كوچك تأثيرات زيادي را روي عملكرد سيستم بگذارند اما چگونه مي‌توان از سلامت قطعات مورد نظر مطلع شد ؟ يكي از راه‌هاي موجود استفاده از نرم‌افزارهاي بررسي كننده است . پيشنهاد ما نرم‌افزار (www.ultimatebootcd.com) ultimate boot CD مي‌باشد . اين برنامه بيش از 12 مدل بررسي را روي سي‌پي‌يو ، حافظه‌ي اصلي و هارد ديسك‌هاي گوناگون به عمل مي‌آورد . نكته‌ي جالب اين برنامه امكان رايت آن روي CD‌ و اجراي آن در حالت بوت است . يعني براي راه‌اندازي آن نيازي به اجراي ويندوز نداريد ، فقط كافي است CD برنامه را درون درايو گذاشته و تنظيمات بايوس را به گونه‌اي قرار دهيد كه ابتدا سيستم از طريق CD بوت شود . آزمون‌هاي اين برنامه براي سي‌پي‌يو بسيار سريع و راحت انجام مي‌شود (در حدود چند دقيقه) ولي براي بررسي حافظه معمولاٌ زمان بيشتري مورد نياز است (به همين دليل بهتر است بررسي حافظه را هنگامي انجام دهيد كه رايانه بتواند يك صبح تا شب روشن بماند) . براي آزمون‌گيري از هاردديسك هم مي‌توانيد به دو روش عمل كنيد ، اول از طريق بررسي سريع (Quick) كه زمان كوتاهي طول خواهد كشيد و روش دوم بررسي عمقي (Deep) كه معمولاٌ زمان زيادي براي آن لازم است .

نكته : براي ساخت CD بوت ، ابتدا برنامه‌ي Power ISO را نصب و سپس بر روي فايل اجرايي Ultimate Boot CD را كليك نموده تا از حالت فشرده خارج شود و در ادامه مراحل ساخت CD بوت را به كمك برنامه‌ي Power ISO دنبال كنيد .

چند نكته در بايوس

زماني كه شما رايانه را روشن مي‌كنيد در اولين گام بايوس با بررسي وضعيت قطعات سخت‌افزاري مانند حافظه‌ي اصلي و همچنين اجراي ترتيب بوت (Boot Sequence) سيستم عامل را آماده‌ي بارگذاري مي‌كند . از اين رو تنظيم خوب و دقيق اين قسمت تأثير زيادي در تسهيل عمليات بوت خواهد داشت . اكنون قصد داريم چند ترفند ساده را در بايوس آموزش دهيم .

ابتدا وارد بايوس شويد ، به اين منظور پس از روشن شدن سيستم در همان چند ثانيه‌ي اول كليد Del و در بعضي از مادربوردها F2 ، را چندين بار فشار دهيد . در اولين گام به دنبال گزينه‌اي با نام "Quick Boot" بگرديد . دقت داشته باشيد نام و ساختار هر بايوس مي‌تواند متفاوت باشد از اين رو شايد اين گزينه نام مشابه ديگري در بايوس داشته باشد . اگر اين گزينه غير فعّال (Disable) است ، آن را فعّال (Enable) كنيد (در اغلب بايوس‌ها اين گزينه در قسمت Advanced Drive Features قرار دارد) .

در گام بعدي به قسمتي كه مربوط به شناسايي هاردديسك (Hard Drive Detection) است مراجعه كنيد .

نكته : در بعضي از بايوس‌هاي قديمي اين گزينه در قسمت IDE Detection قرار دارد .

اگر هاردديسك دوم نداريد ، گزينه‌ي مقابل عبارت Primary Slave‌را از حالت Auto به None تغيير دهيد . البته قبل از انجام اين كارها كابل IDE كامپيوتر را كه از مادربورد به هاردديسك وصل مي‌شود را بررسي كنيد تا مطمئن شويد كه انجام اين مراحل به درستي انجام مي‌شود . ضمناٌ اگر به جاي هاردديسك‌هاي IDE از مدل SATA استفاده مي‌كنيد ، مي‌توانيد با خيال راحت تمامي IDEهاي اوليه (كه مربوط به هاردديسك هستند) را در حالت None قرار دهيد .

در آخرين گام به قسمتي كه ترتيب اجراي بوت‌ها مشخص مي‌شود (Boot Sequence) مراجعه كنيد . اگر به طور معمول براي بوت از CD‌ ، DVD و FLOPPY استفاده نمي‌كنيد ، مي‌توانيد ترتيب بوت را در همان اولين انتخاب روي هاردديسك قرار دهيد . با انجام اين كار هنگام بوت ، بايوس به دنبال هيچ ابزار بوت كننده‌ي ديگري نمي‌گردد و در نتيجه سرعت بوت تا حدودي بهتر مي‌شود . البته دقت داشته باشيد بعضي از سيستم‌ها از روي شبكه و يا حتي از روي حافظه‌ي فلش بوت مي‌شوند . پس قبل از انجام هر كاري مطمئن شويد كه رايانه شامل چنين مواردي نمي‌شود .

پاك‌سازي بدافزارها

 پس از بررسي وضعيت سخت‌افزاري و انجام چند تنظيم در بايوس ، اكنون زمان بررسي سيستم از نظر وجود بدافزارهاي احتمالي مانند ويروس و يا جاسوس افزار است . اگر سيستم هنگام راه‌اندازي كند عمل مي‌كند ولي در هنگامي كه عمليات بالا آمدن تمام مي‌شود سرعت سيستم قابل قبول و معقول به نظر مي‌رسد ، احتمالاٌ رايانه‌ي شما بطور خيلي جدي و اساسي آلوده نشده است . در چنين مواردي مي‌توان با چند عمليات ساده سيستم را پاك‌سازي كرد .

اگر از آنتي ويروس رجيستر شده استفاده مي‌كنيد ، به اينترنت متصل شده و آن را به روز كنيد . پس از اين كار مي‌توانيد با يك اسكن كامل (Full Scan) سيستم را بطور موشكافانه بررسي كنيد . البته توصيه مي‌كنيم اگر با ضد ويروس سيستم آشنايي كامل داريد با راه‌اندازي ويندوز در حالت ايمن (Safe mode) و اجراي دستي اسكنر ضد ويروس ، اقدام به بررسي كامل سيستم كنيد .

نكته : براي راه‌اندازي ويندوز در حالت ايمن بايد هنگام بوت (قبل از به نمايش درآمدن صفحه‌ي ويندوز) كليد F8 را فشرده و گزينه‌ي مربوطه (Safe mode) را انتخاب نماييد .

اما اگر آنتي ويروس نصب شده روي سيستم رجيستر نشده است (و اصطلاحاٌ از آنتي ويروس‌هاي كركي استفاده مي‌كنيد) بهتر است آن را هرچه سريع‌تر حذف كنيد . زيرا به صحت عملكرد اين آنتي ويروس‌ها نمي‌توان اطمينان داشت . البته جاي نگراني نيست زيرا در حال حاضر ده‌ها آنتي ويروس مختلف يا بطور رايگان و يا با قيمت‌هاي نازل قابل تهيه هستند .

پس از بررسي ويروس‌ها اكنون نوبت به جاسوس‌افزارها مي‌رسد . اكثر نرم‌افزارهاي آنتي ويروس توانايي شناسايي جاسوس‌افزار را هم دارند . اما نيازي نيست كه براي شناسايي جاسوس‌افزار فقط به محافظت آنتي ويروس‌ها اكتفا كنيد ، زيرا مي‌توان بدون هيچ محدوديتي چند ضد جاسوس‌افزار مختلف را روي يك سيستم نصب كرد . به ياد داشته باشيد كه اين مورد فقط براي ضد جاسوس‌افزارها امكان‌پذير است و ديگر ابزارهاي امنيتي مانند فايروال‌ها و آنتي ويروس‌ها نمي‌توانند بطور چندگانه مورد استفاده قرار گيرند . ضمناٌ به اين نكته توجه كنيد كه ضد جاسوس‌افزارها هم بايد مانند آنتي ويروس‌ها هميشه به روز باشند .

جلوگيري از اجراي اتوماتيك نرم‌افزارهاي غير ضروري

همانطور كه بدافزارها مي‌توانند سبب كند شدن عمليات راه‌اندازي سيستم شوند ، نرم‌افزارهاي معمولي و مفيد هم مي‌توانند اين نقش مخرب را ايفا كنند ! البته مطمئناٌ اين مشكل به واسطه‌ي اهداف نويسنده و سازنده‌ي آنها به وجود نيامده است ، بلكه استفاده‌ي نادرست و نصب مكرر نرم‌افزارهاي گوناگون چنين وضعيتي را فراهم مي‌سازد .

بطور كلي خيلي از نرم‌افزارها پس از نصب روي سيستم ، فايل‌هاي اجرايي‌شان را در فهرست Start up ويندوز قرار مي‌دهند . هدف از اين كار اجراي خودكار برنامه‌ي مورد نظر هنگام راه‌اندازي سيستم است . در بعضي موارد اجراي اين برنامه‌ها مفيد و حتي لازم است ، بطور مثال آنتي ويروس‌ها براي اجراي حفاظت همزمان خود نياز دارند بعضي از توابع خود را هنگام راه‌اندازي سيستم ، اجرا كنند ولي در بعضي موارد ، نرم‌افزارهايي هستند كه بدون به وجود آوردن هيچگونه مزيّت و استفاده در اين فهرست جاي مي‌گيرند . مشخصاٌ وجود اين گونه برنامه‌ها (خصوصاٌ وقتي كه تعدادشان زياد باشد) سيستم را كند مي‌كند . پس بهتر است با يك پاك‌سازي كامل برنامه‌هاي غير مفيد را از اين فهرست خارج كنيم . براي از ميان بردن اين مشكل دو راه پيش رو داريم . ابتدا پيدا كردن فهرست فايل‌هايي كه با بالا آمدن ويندوز اجرا مي‌شوند ، سپس يافتن راه حلي براي غير فعّال كردن موارد غير ضروري . خوشبختانه ابزار اين كار در خود ويندوز وجود دارد . براي اجراي آن كافيست از منوي start گزينه‌ي Run را كليك كرده و در پنجره‌ي باز شده عبارت msconfig را

تايپ كنيد و سپس دكمه‌ي OK را فشار دهيد .

در صفحه‌ي باز شده به قسمت start up مراجعه كنيد . اكنون فهرستي از فايل‌ها قابل مشاهده‌اند ، در نظر داشته باشيد كه نبايد تمامي آنها را غير فعّال كنيد ، بلكه فقط آن دسته از برنامه‌هايي كه واقعاٌ نياز هميشگي به آنها نداريد را از حالت انتخاب خارج كنيد . براي شناسايي نرم‌افزارهاي مورد نظر مي‌توانيد از همان فهرست و با توجه به اسم و يا مسيري كه در آنجا نصب شده‌اند اقدام كنيد . ضمن اينكه استفاده از اينترنت و جستجوي نام آيتم‌هاي مورد نظر (start up item) هم مي‌تواند بسيار مفيد باشد . معمولاٌ وب‌سايت‌هاي زيادي هستند كه نام و كارايي بيشتر آيتم‌هاي مورد نظر را بطور كامل معرفي كرده‌اند . بعنوان مثال اگر عبارت P17Helper را وارد كنيد متوجه خواهيد شد كه اين فايل ، درايو مخصوص كارت صدا است و توسط آن امكان ضبط صدا با كيفيت بالا به وجود مي‌آيد . مطمئناٌ در هر لحظه نياز به اجراي آن نخواهيد داشت ، پس مي‌توانيد با خيالي راحت آن را از حالت انتخاب خارج كنيد . ضمن اينكه استفاده از روش آزمون خطا هم در اين مورد مي‌تواند مفيد باشد . به اين ترتيب كه گزينه‌هايي را كه شك داريد موقتاٌ غير فعّال كرده و پس از راه‌اندازي مجدد ، بررسي كنيد كه آيا حذفشان مشكلي ايجاد كرده است يا خير .

منبع : رايانه خبر